Köşemizde bu aydan itibaren bir süreliğine AB tarımındaki bazı anahtar rakamlara dair bilgiler vereceğiz. Tabii AB ortalamalarının yanı sıra bazı önemli ülkeler bazında da yeri geldikçe veri paylaşımında bulunacağız çünkü AB ülkelerinde tarımsal verilerdeki ortalama değerler, genel profile dair bazı ipuçlarını vermekle birlikte, ülke özeline inildiğinde çok farklı değerlerle karşılaşılmaktadır. Örneğin buğday veriminde Almanya ile Portekiz arasında 6 misli fark vardır. Benzer şekilde işletme sayısı bakımından Romanya, Polonya ve İtalya ortalamayı oldukça yükseltmektedir.

AB’de tarımsal alanların yaklaşık üçte ikisi (%68,5) 6 ülkeye aittir. Fransa 27,4 milyon ha, İspanya 23,9 milyon ha, Almanya 16,6 milyon ha, Polonya 14,8 milyon ha, İtalya 12,5 milyon ha ve Romanya’da 12,7 milyon hektarlık bir alanda tarımsal üretim yapılmaktadır. Bu değerlere göre AB üyesi olmamız halinde 38,5 milyon hektarlık bir alanla sıralamada ilk sırada yer alacağımızı söyleyebiliriz.

AB'de tarımsal üretim için kullanılan arazinin büyük bir çoğunluğu (98,1 milyon ha, %62,3), çoğunlukla insan ve hayvan tüketimi için mahsul üretmek için kullanılan ekilebilir arazidir. Kalıcı otlaklar kullanılan tarım arazisinin üçte birini oluşturmakta olup, kalan alanın tamamına yakını meyve, zeytin ve üzüm gibi kalıcı mahsuller için kullanılmaktadır.

AB’de tarım işletmelerinin sayısı yıllar itibariyle azalma eğilimindedir. 2020 yılı verilerine göre yaklaşık 9,1 milyon tarım işletmesinin mevcut olduğu AB’de çiftliklerin yaklaşık üçte biri Romanya'da bulunurken, Polonya toplamdan yüzde 14,3, İtalya yüzde 12,5 ve İspanya yüzde 10 pay almaktadır. AB'deki çiftliklerin büyük çoğunluğu (%95,6’sı) aile çiftlikleri (gerçek kişi) olarak sınıflandırılmış olup her on çiftlikten dokuzunda yalnızca aile bireyleri çalışan olarak yer almıştır. Tüm üye devletlerde aile çiftlikleri baskın bir profildeyken, özellikle Fransa ve Estonya bu profilin dışındaki tarım işletmelerinde önemli bir paya sahip 2 ülke olmuştur. Fransa’da aile çiftlikleri yüzde 58,8, Estonya’da ise yüzde 67,8 paya sahiptir.

Yazı dizimizin ilkinde tarımsal alanları, tarımsal işletmelerin sayısı, büyüklüğü ve işletmelerin kategorizasyonunu ele alacağız.

İşletme (çiftlik) sayısı

AB ortalaması ise 17,4 hektarken ortalama işletme büyüklüğü Almanya’da 63,2 ha, Fransa’da 69,6 ha, İtalya’da 11,1 ha, Romanya’da 3,7 ha’dır.

İşletme büyüklükleri ve işletme kategorileri

Tarmakbir Genel Sekreteri M. Selami İleri, bu sayıdaki köşesinde “Avrupa Birliği tarımında anahtar rakamlar” konusunu kaleme aldı.

Tarımsal alanlar:

Avrupa Birliği’nde işletmelerin üçte ikisi 5 hektardan küçük arazilerde tarımsal üretim yapmaktadır. Tabii bu oran ülkelere göre büyük değişkenler de göstermektedir. Örneğin Almanya’da işletmelerin sadece yüzde 6,7’si 5 hektardan daha küçük arazilere sahipken, İtalya’da bu oran yüzde 63, Romanya’da yüzde 88,7’dir.

Üretim ölçeğinin diğer ucunda ise 50 hektardan büyük işletmeler yer almaktadır. AB çiftliklerinin yüzde 7,4'ü 50 hektar veya üzerinde bir alana sahiptir. Ortalama 50 hektar ve üzeri ölçekte işletme büyüklüğüne sahip olan ülkeler arasında ise Lüksemburg (%52,6), Fransa (%45,9), Finlandiya (%33,3) ve Almanya (%31,5) çiftlik yapıları ile dikkat çekmektedir. Çoğu üye devlette, ortalama işletme büyüklüğü 50 hektar üzerindedir. Bu büyük çiftlikler tarım alanlarının üçte ikisini işlemektedir. Dolayısıyla, AB'de bir tarımsal işletmenin aritmetiksel ortalama büyüklüğü 2020'de 17,4 ha olmasına rağmen, çiftliklerin yalnızca yaklaşık yüzde 9'u 10–20 hektar skalasındadır. Bu dağıtım modeli, en fazla çiftliğe sahip üye devlet olan Romanya'da özellikle belirgindir; Her on çiftlikten dokuzu 5 hektardan küçük olmasına rağmen, 50 hektar veya daha büyük çiftlikler (%0,9) ülkedeki tüm tarım alanlarının yarısını işlemektedir. Diğer yandan Almanya’da 100 hektardan büyük işletmeler, toplam arazinin yüzde 61,4’üne sahipken, İtalya’da bu oran yüzde 29,6, Fransa’da yüzde 67,5 ve Romanya’da yüzde 48’dir.

2020 yılı verilerine göre Avrupa Birliği’nde tüm çiftliklerin yaklaşık üçte ikisi sadece bitkisel üretim yapmaktadır. Sadece bitkisel üretimle uğraşanların yüzde 25,1’i tahıl, yağlı tohum ve protein bitkileri için tek ürün tarımında, yüzde 29,2’si diğer tarla ürünlerinde, yüzde 8,1’i karma ekimde, yüzde 26,6’sı meyve vb. kalıcı mahsullerde, yüzde 7,4’lük kısmı bağcılıkta ve yüzde 3,6’sı bahçe bitkilerinde uzmanlaşmıştır. AB çiftliklerinin yüzde 13,8’i sadece otlak hayvancılığı (besicilik ve sütçülük) konusunda ihtisaslaşırken, yüzde 7,9’u tahıl yiyen hayvan yetiştiriciliği üzerine çalışmaktadır. Çiftliklerin kalan kısmı ise karma hayvancılık (%2,3) ve karma tarım (%11,9, bitkisel ürünler ve hayvancılık) kapsamında faaliyet göstermektedir.